توجه به آخرین ها
خانه » مکان های زیارتی مشهد » قدمت تاریخی حرم مطهر امام رضا

قدمت تاریخی حرم مطهر امام رضا

قدمت تاریخی حرم مطهر امام رضا

در کاوشه باستان شناسی سال ۱۳۷۲ در مجاور ایوان طلا و حاشیهٔ بیرونی زیر گذار حرم ثابت شد که در کنار ایوانی در عمق ۴.۵ متری و در حاشیهٔ زیرگذر در عمق ۱۴ متری به خاک بکر و خالی از لایه های تمدن برمی خوریم و این نشان می دهد محل مرقد نسبت به اطراف مرتفع تر بوده است. همچنین قدمت آثار کنار ایوان به قرون ۱و۲ و حاشیه زیرگذر به قرون ۵ و ۶ هجری می رسد. همچنین سال ۱۳۸۳ در جریان خاکبرداری، کوزه ای با ۳۴۳ دینار طلا به وزن ۲۳۷۷ گرم با عیار ۲۰ متعلق به ۷۰۰ سال قبلی که در شهرهای اصفهان، کاشان، طوس، سلطانیه، بغداد و بصره ضرب شده، کشف و به موزه انتقال یافت.

هربنائی که توبینی به جهان گشته خراب

این در خانه عشق است که باز است همی

بقعه حرم در واقع همان تالار پذیرایی حمید بن قحطبه والی خراسان بوده که محل دفن امام رضا (ع) است و هارون الرشید در پشت و پائین پای حضرت دفن گردیده که به همین دلیل قبر امام در وسط گنبد واقع نشده است.
هم اکنون ۲ متر از دیوار چینه ای بنای اولیه حرم از آن دوران باقی مانده که بناهای بعدی بر رویش ساخته شده اند کف حرم مرمر و دیوارهای کمتری کاشی سنجری است که با آیات (۱۶ فتح) و روایات به خط رقاع و ثلث با نقش های اسلیمی نوشته و مابقی دیوارها از آینه کاری پوشیده شده است. گنبد دو پوشش دارد که پوشش (قرن 6) داخلی مقرنس و ارتفاع آن 19 متر است و پوشش دوم (قرن 11) لایه ی خارجی گنبد به ارتفاع 31 متر و محیط 42 متر است که با 777 ورقه های مسی به شکل مستطیلی پوشانده و به طریقی الکترولیت ۱۶هزارم میلیمتر روکش طلا کشیده شده که نسبت به قبل انقلابی ضخامت آن 4 برابر شده است. بعد از انقلاب برای استحکام گنبد و مناره های قدیمی آن ابتدا خشت های روپوش قدیمی که فرسوده شده بود. بعد انقلاب برچیده و روی سطح گنبد و گلدسته ها بتن ریزی سپس خشت های طلا چیده شد. قطر دیوارها که گنبد بر آن قرار گرفته حدود ۳ متر و در ارتفاع ۶/۷ متری کتیبه ای لاجوردی به عرض ۱/۹ متر به خط ثلث برجسته توسط علیرضا عباسی به سال ۹۸۶ حاوی شرح طلا کاری مجدد گنبد و سفر پیاده شاه عباس از اصفهان به مشهد و ذیل آن کتیبه ای حاوی آیات قرآنی و توضیح مرمت و طلا کاری مجدد گنبد در زمان شاه سلیمان صفوی به خط محمد رضا اصفهانی به سال ۱۰۵۴ قرار دارد. در ضمن کتیبه ای جدید به طلا کاری مجدد گنبد در اول انقلاب اشاره دارد. اصلی گلدسته کنار گنبد نیز همزمان با گنبد ساخته که بعدها مرمت و طلاکاری گردیده است زیرا تا قرن ششم گلدسته های زوج در کنار گتبدها مرسوم نبوده است.
کهن ترین مسجد مشهد و نزدیکترین مکان به ضریح مطهر مسجد کوچک بالاسر به ابعاد 8 × 4 متر و ارتفاع ۱۰ متر ساخته ابوالحسن عراقی معروف به دبیراز رجال دوره محمود غزنوی به سال ۴۱۳ است که خود نیز در آن مدفون می باشد و سال ۱۱۹۱ دیوار مابین مسجد و حرم برچیده و سال ۱۳۷۵ نیز پنجره نقره آن به ضلع شمالی رواق دارالسیاده منتقل شد. شعر معروف دعبل خزائی بر یکی از کتیبه های نفیس حرم نقش بسته و در یکی از کاشی های جنوبی حرم نیز با تاریخ ۵۹۵ نام افرادی که در بنای حرم مشارکت داشته اند از جمله ۳ زن بنام های ترکان زمرد ملکه، دختر سلطان شهید محمود و دختر طاهر موسوی مشاهده می گردد.
شکل حرم مربعی به مساحت ۱۴۰ هزار مترمربع است که قبلاً ضلع غربی (بالاسر) ۸۵ سانت و امر طواف را مشکل می کرد که سال های ۴۲ تا ۴۴ طرحی به اجرا درآمد و دیوار غربی که نزدیک به سه متر عرض داشت و سنگینی قسمتی از گنبد را تحمل می کرد برداشته و عرض آن به ۳ متر رسید. در سال ۵۷ نیز شکاف گنبد با لایه ای از بتون مستحکم گردید. جهت تحکیم برخی ابنیه ها از مدرنترین تجهیزات هشدار دهنده شامل فشار سنج، انحراف سنج و ترک نگار استفاده شده است.

رواق زیرزمینی و بزرگ دارالاجابه کمی پایین تر از سطح قبر شریف امام واقع است که توسط یک پنجره طلاکاری شده در ۲۵ متری قبر نصب گشته و مورد زیارت زوار است.

اولین صندوق مزار امام در سال ۴۸۶ از جنس چوب و روکش نقره اهدایی انوشیروان زرتشتی از اهالی اصفهان بود که با دیدن کرامتی از امام مسلمان شده بود دومین صندوق چوبی با روکش طلا معروف به عباسی به سال ۹۹۲ و سومین صندوق سال ۱۳۱۱ مرکب از ۱۱ قطعه سنگ مرمر شاندیز بر قبر نصب شد که همزمان با ضریح جدید صندوقی ممتاز دو قطعه ای سبز رنگ (از معدن توران پشت یزد) به وزن ۳/۶ تن و ابعاد 2 × 1 × 1.1 متر کار گذاشته شد. متن حکاکی حاوی معرفی امام و ۲ بیت از امام (به این معنا: قبری در توس است چه عجب مصیبتی که ناله های دردناک آن آتش حسرت را تا قیامت در اندرون می افروزد تا اینکه خداوند قائمی را بر انگیزد و اندوه و سختی ها را از ما بر طرف سازد) الحاقی به قصیده دعیل و حاشیه قرآنی نمایان است.

اولین بار وجود ضریح به سبک امروزی را مورخان و سیاحان از قرن هشتم (اواخر ایلخانی) گزارش میدهند به عنوان مثال ابن بطوطه در سال ۷۱۳ از وجود دو ضریح چوبی بر روی قبور امام رضا (ع) و هارون الرشید گزارش می دهد: «ضریح امام چوبی و صفحات نقره ای داشته و قندیل های سیمین بالای ضریح قرار دارد» مسلماً بعد از این ضریح چند بار تعویض شده تا اینکه با روی کار آمدن صفویان و اعلام مذهب رسمی شیعه در کشور، ضریح هارون الرشید حذف و اولین ضریح رسمی و اختصاصی امام رضا(ع)از نوع چوبی با پوشش طلا و نقره به دستور شاه طهماسب در سال ۹۲۹ ساخته و نصب می شود که سال ۱۰۷۹ همزمان با تعویض صندوق این ضریح نیز جمع آوری و جواهرات آن به خزانه آستانه منتقل میگردد و این ضریح اکنون وجود ندارد.

در سال ۱۱۲۶ ضریح دوم با ۳۲۶۰ قبه مزین به یاقوت و زمرد توسط شاهرخ نوهٔ نادرشاه نصب می شود. این ضریح مرصع فولادی معروف به ضریح انگین نشان بدون سقف بوده و به علت وقف دائمی آن اکنون نیز در زیر زمین ضریح کنونی قرار دارد. سومین ضریح توسط فتحعلیشاه قاجار بر روی ضریح نگین نشان نصب که این ضریح فولادی و ساده به ابعاد ۲۰۴۳ متر و تا زمان تولیت دکتر فخرالدین شادمان برجا بود. چهارمین ضریح معروف به شیر و شکر (مایع) در سال ۱۳۳۸ پس از برداشتن و انتقال ضریح سوم به موزه، بر روی ضریح نگین نشان نصب می شود. این ضریح که در آن از نقره، طلا، آهن، مفرغ و چوب گردو استفاده شده به ابعاد حدود ۴ ۳۶۴ متر و به وزن ۷تن زیر نظر ابوالحسن حافظیان و توسط محمد تقی ذوفن اصفهانی ساخته شد.

بالاخره پنجمین ضریح (ضریح فعلی) در سال ۷۹ پس از حدود ۲ ماه تلاش نصب و در این مدت درب بقعه بسته بود چرا که ضریح قبلی بایستی قطعه قطعه شده برچیده و ضریح جدید نیز به صورت قطعه قطعه و با طراحی و نظارت افتخاری استاد فرشچیان نصب گردد.

اکنون بجز ضریح دوم که بنا به وصیت واقف بر مرقد مطهر باقی مانده مابقی ضریح ها برچیده و به خزانه یا موزه انتقال داده شده است. بر روی قبر همیشه روپوش و شمعدان و قرآنی نفیس منسوب به ائمه قرار دارد.

درب های حرم شامل ۲ درب مطلای پیش رو و پایین پا، حاوی آیات و روایات و اشعاری با نقوش تزئینی زیباست.

با ما تماس بگيريد

سفر به مشهد مقدس را با ما تجربه کنيد . آرامش يک سفر معنوي هميشه در ذهنتان خواهند ماند .
  • هتل هاي نزديک به حرم  با بهترين افرها و پيشنهادات
  • بليط هواپيما مشهد
  • بليط قطار مشهد
  • قيمت هاي باور نکردني
تماس با ما : 80 10 85 88
سفری دیگر

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*